۵ روش اصلی مبارزه با آفات و حشرات قارچ دکمه ای

پرورش قارچ دکمه ای یکی از سودآورترین و در عین حال حساس ترین شاخه های تولید کشاورزی کنترل شده است. ساختار سالن های پرورش به گونه ای طراحی می شود که تاریکی، دمای معتدل و رطوبت بسیار بالا در آن حاکم باشد؛ محیطی که بستر کمپوست غنی از مواد مغذی را برای رشد میسلیوم فراهم می کند. متاسفانه این اتمسفر مرطوب و گرم، نه تنها برای قارچ، بلکه برای طیف گسترده ای از بندپایان، مگس ها و کنه ها نیز یک بهشت زیستی تمام عیار به شمار می رود. ورود ناخواسته حشرات می تواند ظرف چند روز، زحمات چندین هفته ای تولیدکننده را بر باد داده و محصول را از نظر کیفی و تجاری کاملا بی ارزش کند. از این رو، تسلط عملی بر ۵ روش اصلی مبارزه با آفات و حشرات قارچ دکمه ای اصلی ترین ابزار یک سالندار برای بقا در این صنعت رقابتی است.

در این مقاله تحلیلی، ساختار رفتاری مخرب ترین آفات سالن و استراتژی های پنج گانه مهار فیزیکی، بیولوژیکی، بهداشتی، حرارتی و مدیریت شیمیایی را با جزئیات فنی بررسی می کنیم.

بیشتر بخوانید ! قارچ شیتاکه چیست؟

چرا قارچ دکمه ای در برابر هجوم حشرات بی دفاع است؟

قارچ ها بر خلاف گیاهان سبز، فاقد کوتیکول مومی، پوست سخت چوبی یا رگبرگ های فیبری محافظ هستند. بافت کلاهک و ساقه قارچ دکمه ای از هیف های اسفنجی، نرم و به شدت آبدار تشکیل شده است که طعمه ای بی نهایت لذیذ و آسان برای لارو مگس ها و دهان های مکنده کنه ها محسوب می شود. از سوی دیگر، به دلیل سرعت بالای رشد قارچ و قابلیت جذب بیولوژیکی فوق العاده آن، نمی توان از سموم سیستمیک و آفت کش های ماندگار کشاورزی استفاده کرد، زیرا این سموم وارد بافت گوشتی قارچ شده و سلامت مصرف کننده را به خطر می اندازند. بنابراین اجرای ۵ روش اصلی مبارزه با آفات و حشرات قارچ دکمه ای به شکل تلفیقی و متوازن تنها راهکار پیشگیری از نابودی محصول است.

شناسایی آفات کلیدی در سالن های پرورش

پیش از اجرای روش های کنترلی، باید دشمن را به درستی شناسایی کرد. سه دسته از آفات بیشترین سهم خسارت را به بار می آورند:

۱. مگس های سیارید (پشه قارچ)

این مگس ها دارای بدنی کشیده، پاهایی بلند و رنگی تیره یا سیاه هستند. حشره بالغ پروازی تنبل و ضعیف دارد و بیشتر روی دیواره های نمناک یا سطح خاک پوششی می خزد. خطر واقعی مربوط به لاروهای باریک و شفاف این مگس با سرهای سیاه براق است. این لاروها مستقیما از تارهای میسلیوم در دل کمپوست تغذیه می کنند و با ایجاد کانال در ریشه و پایه قارچ دکمه ای، بافت را سست کرده و مانع از تشکیل پین هدها می شوند.

۲. مگس های فورید

مگس های فورید کوچک تر از سیاریدها هستند، بدنی قوزدار دارند و با سرعتی باورنکردنی به صورت زیگزاگی روی کمپوست می دوند. لاروهای فورید فاقد کپسول سر مشخص هستند و اشتهای بی پایانی برای خوردن رشته های میسلیوم دارند. علاوه بر خسارت مستقیم تغذیه ای، مگس های بالغ فورید مخوف ترین عامل انتقال اسپورهای بیماری های قارچی نظیر حباب تر و حباب خشک در سالن هستند.

۳. مگس های سسید

لاروهای این حشرات به رنگ سفید، شیری یا نارنجی روشن بوده و قابلیت تولید مثل باورنکردنی پدوژنز (لاروزایی بدون نیاز به جفت گیری حشره بالغ) دارند. این لاروها به شکل گروهی به زیر کلاهک و بین تیغه های قارچ دکمه ای هجوم می برند و بافت را لزج و قهوه ای می کنند.

۴. کنه های قرمز و کنه های تار عنکبوتی کمپوست

کنه ها بندپایان میکروسکوپی هستند که اغلب همراه با کلش گندم یا کود دامی نپخته وارد می شوند. آن ها از میسلیوم تغذیه کرده و در صورت تراکم بالا، نوک ساقه قارچ را جویده و رنگ آن را به قهوه ای تیره متمایل می سازند.

روش اول: بهسازی ساختار فیزیکی و مسدودسازی منافذ ورود

نخستین اصل در زنجیره ۵ روش اصلی مبارزه با آفات و حشرات قارچ دکمه ای این است که اساسا اجازه ورود فیزیکی به حشره داده نشود. یک حشره بالغ ماده که وارد سالن شود، قادر است صدها تخم درون کمپوست بگذارد که مهار آن ها در مراحل بعد هزاران برابر دشوارتر خواهد بود.

اقدامات اساسی در مهار فیزیکی شامل موارد زیر است:

– فیلتراسیون هوای ورودی: کانال های تامین هوای تازه فن ها باید مجهز به پیش فیلتر و فیلترهای استاندارد با مش بسیار ریز باشند تا مگس های فورید که جثه ای کمتر از دو میلی متر دارند نتوانند از میان پره های فن مکیده شوند.

– ایجاد سیستم فشار مثبت: سالن های پرورش استاندارد به گونه ای طراحی می شوند که فشار هوای داخل اندکی از فشار راهروها و فضای باز بیشتر باشد. با باز شدن درب سالن، باد به سمت خارج می وزد و از پرواز حشرات به درون جلوگیری می کند.

– راهروهای ایزوله و درب های دوبل: احداث یک دهلیز هوا یا اتاقک واسط با توری های ریز و نور ماورای بنفش قبل از ورود به راهروی اصلی سالن ها، حشرات نشسته روی لباس پرسنل را قبل از ورود به محیط کشت مهار می نماید.

روش دوم: کنترل زیستی و بهره گیری از عوامل بیولوژیک

یکی از مدرن ترین، پاک ترین و ایمن ترین رویکردها در میان ۵ روش اصلی مبارزه با آفات و حشرات قارچ دکمه ای بهره گیری از دشمنان طبیعی آفات است. کنترل بیولوژیک هیچ باقیمانده شیمیایی خطرناکی بر جای نمی گذارد و قارچ تولیدی کاملا ارگانیک و سالم می ماند.

در این شیوه از دو عامل اصلی استفاده می شود:

– نماتدهای مفید انتروپاتوژنیک: نماتدهای میکروسکوپی گونه استاینرنما فلتیا به شکل محلول در آب روی سطح خاک پوششی اسپری می شوند. این کرم های ذره بینی در خاک حرکت کرده، لاروهای مگس های سیارید را جستجو می کنند، به درون بدن آن ها نفوذ کرده و با ترشح باکتری همزیست، لارو را ظرف بیست و چهار تا چهل و هشت ساعت از پا درمی آورند. این نماتدها برای انسان، میسلیوم و محیط زیست صددرصد بی ضرر هستند.

– باکتری باسیلوس تورینجیینسیس: این باکتری سمی اختصاصی برای روده حشرات تولید می کند. اضافه کردن سوسپانسیون این باکتری به آب آبیاری در زمان خاک دهی، موجب می شود که لاروهای تغذیه کننده از بافت کمپوست دچار فلج روده شده و نابود گردند.

روش سوم: تله گذاری مکانیکی و مهار الکتریکی

پایش مداوم و شکار حشرات بالغ در هوا، سومین رکن از ۵ روش اصلی مبارزه با آفات و حشرات قارچ دکمه ای را تشکیل می دهد. حشرات بالغ مگس گرچه مستقیما گوشت قارچ را نمی خورند، اما هر مگس ماده صدها تخم می ریزد و ناقل میلیون ها هاگ کپک رقیب است.

ابزارهای این مرحله شامل موارد زیر هستند:

– کارت های چسبنده زرد: رنگ زرد با طول موج مشخص، جاذب قوی مگس های سیارید و فورید است. نصب این رول ها و کارت ها در ارتفاع های مختلف سالن و نزدیک به کانال های هواکش، حشرات در حال پرواز را شکار می کند. شمارش روزانه حشرات چسبیده به این کارت ها به سالندار نشان می دهد که آیا جمعیت در حال انفجار است یا در شرایط تعادل قرار دارد.

– تله های نوری دارای لامپ های جذب حشره: نصب چراغ های دارای نور فرابنفش در راهروها و در نزدیکی کف سالن در زمان تاریکی، مگس ها را به طرف توری های برقی یا صفحات چسبان کشانده و آن ها را پیش از ورود به درب سالن بی اثر می سازد.

روش چهارم: پروتکل های بهداشتی و قرنطینه کارگاهی

بزرگ ترین ناقل آفات در سالن های قارچ، نیروی انسانی و مدیریت نادرست ضایعات است. در چارچوب ۵ روش اصلی مبارزه با آفات و حشرات قارچ دکمه ای رعایت سفت و سخت بهداشت فردی و محیطی ارزان ترین و کارآمدترین اقدام به شمار می رود.

اصول بهداشتی کلیدی عبارتند از:

– قانون حرکت یک طرفه: پرسنل برداشت و کارگران هرگز نباید از سالن های دارای سن کشت بالا (فلاش سوم) که تراکم آفت در آن ها بالاتر است، وارد سالن های تازه خاک دهی شده یا فلاش اول شوند. حرکت باید همیشه از پاک ترین محیط به آلوده ترین محیط باشد.

– پوشش اختصاصی سالن: استفاده از لباس های یکبار مصرف، کلاه، روکش کفش و دستکش برای هر سالن الزامی است. حشرات کوچک و کنه ها به سادگی به پرزهای لباس کارگری چسبیده و جا به جا می شوند.

– تخلیه فوری و بهداشتی ته قارچ ها: ساقه های ریشه گیری شده و قارچ های درجات پایین نباید حتی برای چند ساعت در راهروها یا سطل های بدون درب باقی بمانند. پسماند ارگانیک بهترین محل برای تخم ریزی مگس های سسید و فورید است.

روش پنجم: فرآیند پختن سالن با بخار آب (کوک اوت)

پنجمین استراتژی بنیادین در مبحث ۵ روش اصلی مبارزه با آفات و حشرات قارچ دکمه ای عملیات کوک اوت یا ضدعفونی انتهای دوره با حرارت مرطوب است. پس از پایان آخرین برداشت و قبل از اینکه کمپوست تخلیه شود، درب های سالن بسته شده و بخار آب داغ به درون تزریق می گردد. دمای مغز کمپوست باید به مدت ده تا دوازده ساعت روی هفتاد درجه سانتی گراد پایدار بماند.

این گرمای یکنواخت نه تنها تمام حشرات بالغ، لاروها و کنه های مخفی در درزهای بستر را می سوزاند، بلکه تمامی تخم های پنهان شده در شکاف دیوارها و بتن کف سالن را عقیم می کند. تخلیه سالنی که بخاردهی نشده باشد، اشتباهی نابخشودنی است زیرا میلیون ها آفت را در محوطه کارگاه آزاد کرده و سالن های مجاور را به سرعت آلوده می سازد.

استفاده اضطراری و کنترل شده از تنظیم کننده های رشد حشرات

تنها در شرایط بحرانی و طغیان شدید آفات است که کارشناسان به سراغ ترکیبات شیمیایی می روند. حتی در این زمان نیز از سموم حشره کش تماسی قوی استفاده نمی شود؛ بلکه از موادی موسوم به تنظیم کننده رشد حشرات نظیر دیفلوبنزورون استفاده می گردد. این ترکیبات ساختار کیتین بدن لارو را مختل کرده و مانع از پوست اندازی آن می شوند، در حالی که سمیت بسیار پایینی برای پستانداران دارند. کاربرد این مواد تنها در زمان آماده سازی خاک پوششی و پیش از رویش کلاهک های قارچ مجاز است.

اگر یک سالندار ترکیب هوشمندانه ای از ۵ روش اصلی مبارزه با آفات و حشرات قارچ دکمه ای را به کار ببندد، هیچ گاه نیازی به سمپاشی های کورکورانه، اضطراری و پرخطر در دوره باردهی نخواهد داشت.

سوالات متداول

۱. آیا حشرات سالن قارچ دکمه ای می توانند برای سلامتی انسان خطری ایجاد کنند؟

خیر، مگس های سیارید و فورید نیش نمی زنند و ناقل بیماری های مشترک به انسان نیستند. خطر آن ها متوجه تخریب بافت قارچ، آسیب اقتصادی و انتقال بیماری های گیاهی نظیر کپک های انگلی به بستر کشت است.

۲. چرا استفاده از حشره کش های خانگی و متداول در سالن قارچ ممنوع است؟

حشره کش های متداول دارای پایه های نفتی و سموم فسفره هستند که به سرعت توسط کلاهک اسفنجی قارچ جذب می شوند. این کار علاوه بر ایجاد باقیمانده سمی در محصول خوراکی، باعث بروز ناهنجاری های ظاهری نظیر کلاهک های چرمی و تاول دار در قارچ می گردد.

۳. مناسب ترین زمان برای رهاسازی نماتدهای مفید در بستر چه زمانی است؟

بهترین زمان مصرف نماتدهای بیولوژیک، در هنگام اضافه کردن خاک پوششی به کمپوست یا بلافاصله پس از عملیات رافلینگ است، زیرا در این مرحله لاروهای نسل اول مگس ها ظاهر می شوند و نماتدها با از بین بردن آن ها، چرخه تکثیر آفت را پیش از باردهی متوقف می کنند.